ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ’ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ—“ਤੂੰ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਪਾਪਾ ਨੂੰ?”
ਬੱਚੇ ਲਈ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਓ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਗੱਲ—“ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?”
ਜੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਲਤੀ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਰ ਗਲਤੀ ’ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੀਜੀ ਗੱਲ—“ਵੇਖ, ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।”
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚੌਥੀ ਗੱਲ—“ਜੇ ਤੇਰੇ ਨੰਬਰ ਘੱਟ ਆਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਵਾਂਗੇ।”
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਗੱਲ—“ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?”
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਫੈਸਲਾ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕੀ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਕਰੋ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ’ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਝਾਓ, ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੌਸਲਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਖੂਬੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ। ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਲਾਈਫ ਕੇਅਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਸੈਂਟਰ, ਮੋਗਾ
ਮੋਬਾਈਲ: 9872048620
