ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਜਸ਼ਨ): ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਆਏ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਮਾਊਂਟੇਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ICIMOD) ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦੇ ਫਟਣ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਇਓਸਫੀਅਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ। ICIMOD ICMR ਦੇ ਕ੍ਰਾਇਓਸਫੀਅਰ ਮਾਹਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫਾਰੂਕ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਲਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਸੀ।
ਆਈਸੀਐਮਆਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 1990 ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ । ਆਈਸੀਐਮਆਰ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਈਜ਼ਿੰਗ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਸੁਡਾਨ ਵਿਕਾਸ ਮਾਹੀਰਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਦਰ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਅਵੇਸਲੀ ਹੈ।

ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਸੰਕਟ
-1990 ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ
-ਇਸ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵੀ 9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਗਏ
-2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਦਰ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ
-1975 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਮੋਟਾਈ 27 ਮੀਟਰ ਘੱਟ ਗਈ
-ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ 63,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹਨ
-ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ 55,782 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ
-4500-6000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ 78 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
-ਆਈਸੀਆਈ-ਮੋਡ ਦੇ ਆਉਟਲੁੱਕ 2026 ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ 38 ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ
ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
ਰਿਪੋਰਟ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੇ ਗਏ 38 ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਿਰਫ਼ 7 ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਾਕੋਰਮ, ਸਿੱਕਮ, ਜ਼ੰਸਕਰ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਆਈਸੀਆਈ-ਮੋਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪਾਈਮਾ ਗਿਆਮਤਸ਼ੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਰ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। "ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਮਲਾਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ," ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।